//ΔΕΛΦΟΙ Ο ΟΜΦΑΛΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΔΕΛΦΟΙ Ο ΟΜΦΑΛΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

Το μεγαλύτερο θρησκευτικό κέντρο της Αρχαίας ελλάδας βρίσκεται στη Φωκίδα, σ’ ένα χώρο που εντυπωσιάζει με την ομορφιά και την μεγαλοπρέπειά του, σε μια θέση που μόνο οι Θεοί θα μπορούσαν να διανοηθούν να δημιουργήσουν. Καθώς έρχεσαι από την Αράχωβα και αρχίζουν να σου αποκαλύπτονται τα πρώτα μνημεία του θρησκευτικού αυτού χώρου, ορθώνονται απέναντι οι δυο ψηλοί κατακόρυφοι βράχοι, οι Φαιδριάδες, που δεσπόζουν στο φυσικό τοπίο της περιοχής, φύλακες πανάρχαιοι των μνημείων. Ο αρχαιολογικός χώρος απλώνεται στη βάση αυτών των κατακόρυφων βράχων του Παρνασσού. Σύμφωνα με τους μύθους ο ίδιος ο Απόλλωνας διάλεξε αυτό το χώρο, για να χτίσει το ιερό του. Στη χαράδρα των Φαιδριάδων, στα ριζά του Βράχου που σήμερα ονομάζεται Φλεμπούκος, αναβλύζει το κρυστάλλινο νερό της Κασταλίας πηγής. Διάφορες παραδόσεις υπάρχουν για το όνομά της, εγώ αναφέρω αυτή που έχει σχέση με τους ερωτύλους θεούς του Ολύμπου. Η Κασταλία, λοιπόν, ήταν νύμφη, κόρη του ποταμού Αχελώου. Ο Απόλλωνας, μόλις την είδε, την ερωτεύτηκε και θέλησε να την κάνει δική του. Ησυχία δεν είχαν οι νύμφες των ποταμών και των λιμνών από τους παιχνιδιάρηδες και θερμούς θεούς του Ολύμπου!!! Εκείνη, όμως, δεν τον ήθελε και προτίμησε να πέσει από ένα βράχο. Την τελευταία στιγμή οι Θεοί τη λυπήθηκαν και τη μεταμόρφωσαν στην ομώνυμη πηγή. Το νερό της Κασταλίας θεωρείτο ιερό και είχε άμεση σχέση με τη λατρεία του Απόλλωνα. Με αυτό έπρεπε να καθαρθεί η Πυθία, οι ιερείς και οι προσκυνητές, πριν μπούν στο μαντείο για να ζητήσουν χρησμό ή να προσφέρουν θυσία στο θεό.

Οι Δελφοί είναι γνωστό ότι θεωρούνται το κέντρο του κόσμου, ο ομφαλός της γης. Ο χαρακτηρισμός αυτός οφείλεται στον παντοδύναμο πατέρα θεών και ανθρώπων – το Δία. Μια μέρα, λοιπόν ο Δίας, αφού δεν είχε τι να κάνει, σκέφτηκε να βρει το κέντρο της γης – αποφάσισε να πάρει μια ανάσα από το κυνήγι Νυμφών ή άλλων γυναικών και το έριξε στη σκέψη!! Γι’ αυτό το λόγο έστειλε από τις δυο άκρες του κόσμου δυο αετούς.Τα ιερά αυτά πουλιά συναντήθηκαν σε μια πέτρα που βρισκόταν στους Δελφούς.Από τότε οι Δελφοί αναγνωρίστηκαν ως το κέντρο του Κόσμου, ο ομφαλός της γης. Η πέτρα στην οποία στάθηκαν οι δυο αετοί μεταφέρθηκε στο άδυτο του ναού του Απόλλωνα.

Το πρώτο ιερό που συναντά ο επισκέπτης αριστερά στο δρόμο προς τους Δελφούς είναι της Προναίας Αθηνάς. Προναία σημαίνει «προ του ναού»και ονομάστηκε έτσι, επειδή το τέμενος της Αθηνάς βρίσκεται πριν από το ναό του Απόλλωνα, που είναι το κυριότερο κτίσμα των Δελφών.  Το τέμενος εκτείνεται στους πρόποδες των Φαιδριάδων, σε ισοπεδωμένο χώρο, στο ήρεμο τοπίο του Ελαιώνα. Προστατευόταν από περίβολο, που διαγράφει τα όριά του και το ξεχωρίζει από τη γύρω περιοχή.Ο ιερός χώρος της Αθηνάς περιελάμβανε διάφορα κτίσματα: υπήρχαν εκεί δυο ναοί της Αθηνάς, η Θόλος, δυο θησαυροί και βωμοί της θεάς. Οι θησαυροί ήταν κτίρια που είχαν σχήμα μικρού ναού, άλλοτε δωρικού άλλοτε ιωνικού ρυθμού. Αποτελούσαν ένα είδος αφιερώματος που μπορούσαν να προσφέρουν μόνο πόλεις ή τύραννοι, ποτέ απλοί πολίτες, για να προβάλουν μια νίκη τους στον πόλεμο ή κάποιο άλλο κατόρθωμά τους αλλά και γα να επιδείξουν την οικονομική τους ευμάρεια. Στο εσωτερικό φυλάσσονταν αφιερώματα, όπως αγάλματα και άλλα αντικείμενα ή χρηματικά ποσά.

Στον ίδιο χώρο βρίσκεται και η περίφημη Θόλος, που αποτελεί και το μνημείο – σύμβολο των Δελφών. Το όνομά της υποδηλώνει ότι επρόκειτο για ένα κυκλικό οικοδόμημα. Περιβαλλόταν από 20 κίονες, τρείς από τους οποίους βλέπουμε αναστηλωμένους με το επιστύλιο, τα τρίγλυφα και τις μετόπες και τμήμα της υδροροής της στέγης. Έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις για τη Θόλο των Δελφών. Κάποιοι πιστεύουν ότι είναι ναός αφιερωμένος στη Άρτεμη, άλλοι ισχυρίζονται ότι εκεί φυλάσσονταν τα όπλα που προσφέρονταν στη θεά ως τρόπαια. Η αρχαιολογική έρευνα δεν έχει δώσει οριστική απάντηση ακόμα, η Θόλος όμως συνεχίζει να είναι το πιο εμβληματικό μνημείο των Δελφών.

Αφήνοντας το τέμενος της Προναίας Αθηνάς και ακολουθώντας το μονοπάτι μέσα  στον ελαιώνα φτάνουμε στο χώρο του Γυμνασίου. Τα Γυμνάσια στην αρχαία Ελλάδα ήταν χώροι όπου οι νέοι ασκούνταν σωματικά ααλλά συγχρόνς καλλιεργούνταν και πνευματικά, σύμφωνα με το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες. Ειδικότερο στο Γυμνάσιο των Δελφών προετοιμάζονταν οι αθλητές που επρόκειτο να πάρουν μέρος στους αγώνες των Πυθίων – Πύθια ήταν η μεγάλη θρησκευτικά γιερτή προς τιμήν του Απόλλωνα στους Δελφούς, που περιελάμβανε ποιητικούς, αθλητικούς και μυσικούς αγώνες.

Λόγω της φυσικής κλισης του εδάφους το Γυμνάσιο είναι χτισμένο σε δυο επίπεδα. Τα επίπεδα αυτά χωρίζει αναλημματικός τοίχος που συγκρατεί τα χώματα ανάμεσά τους. Στο χαμηλότερο επίπεδο συναντάμε την παλαίστρα. Πιο πέρα διακρίνεται μια κυκλική δεξαμενή, στην οποία χαλάρωνανα οι αθλητές μετά τις ασκήσεις και στον αναλημματικό τοίχο, βόρεια από τη δεξαμενή, φαίνεται η μερική αναστήλωση που έχει γίνει στα ερείπια μιας μνημειακής κρήνης που αποτελείτο από 11 πέτρινες λεκάνες. Σε αυτές έπεφτε το νερό από την Κασταλία πηγή, για να καθαρίζουν οι αθλητές το σώμα τους μετά τις ασκήσεις και πριν μπουν στο κολυμβητήριο.Ανεβαίνοντας στο ανώτερο επίπεδο βλέπει κανείςτα ερέπια μιας μεγάλης στοάς με τα δυο άκρα της να απέχουν 184 μέτρα, όσο είναι περίπου και το μήκος του σταδίου.Εδώ προπονούνταν οι δρομείς όταν ο καιρός δεν ήταν καλός- έβρεχε ή έκανε πολλή ζέστη – και επομένως δεν έπέτρεπε την υπαίθρια άσκηση.Το δάπεδο της στοάς έπρεπε να είναι πάντοτε ισοπεδωμένο και καλά πατημένο, γι’ αυτό και το έξυναν – εξ ου και το όνομά της – ξυστόν.Μπροστά από τον ξυστό δρόμο και παράλληλα με αυτόν υπήρχε επιμήκης ανοιχτός χώρος, κατάλληλα ισοπεδωμένος, που ονομαζόταν παραδρομίς (παρά τον δρόμο), στον οποίο γινόταν η άσκηση, όταν ο καιρός ήταν καλός και το επέτρεπε.

Ο σπουδαιότερος, όμως, και πιο σεβάσμιος χώρος των Δελφών είναι το τέμενος του Απόλλωνα,Πρόκειται για έναν τεράστιο επικλινή χώρο τριγυρισμένο από τετράπλευρο περίβολο, που διέγραφε τα όρια του χώρου του θεού.Στην περιτοιχισμένη αυτή περιοχή υπήρχαν πλήθος κτίρια και αφιερώματα, που λείψανά τους σώζονται σήμερα.

Από τη κύρια είσοδο του ιερού ξεκινά η Ιερά οδός . Βαδίζοντας στο δρόμο αυτό τα βήματά σου σμίγουν με τα βήματα των προσκυνητών 2.500 χρόνων, μεταφέρεσαι νοερά στο χρόνο και γίνεσαι ένας από αυτούς τους απλούς αλλά και επιφανείς ανθρώπους, που πήγαιναν στο ναό του θεού, για να τον ευχαριστήσουν ή να τον ικετέψουν,να μάθουν το πεπρωμένο τους ή απλώς να λατρέψουν το θεό τους.Ο πλακόστρωτος αυτός δρόμος ανεβαίνει ελικοειδώς την πλαγιά του λόφου με θησαυρούς και βάσεις αφιερωμάτων δεξιά και αριστερά του.

Σημαντικότερος από τους θησαυρούς είναι αυτός των Αθηναίων. Εδώ δεν βλέπουμε μόνο ερείπια, αλλά έναν ολόκληρο αναστηλωμένο ναό με τους δύο δωρικούς κίονες και τις 30 μετόπες, που απεικόνιζαν κατορθώματα του Ηρακλή και του Θησέα. Εκεί είχαν τοποθετηθεί και τα λάφυρα από τη μάχη του Μαραθώνα.

Το σπουδαιότερο και ιερότερο κτίσμα του χώρου αυτού είναι ο ναός του Απόλλωνα, ναός δωρικού ρυθμού με 6 κίονες στις στενές πλευρές του και 15 στις μακρές.

Η είσοδος στο ναό γινόταν από την ανατολική πλευρά.  Ένα κεκλιμένο επίπεδο (ράμπα) οδηγούσε στον πρόναο, όπου ήταν γρμμένα γνωστά ρητά όπως «γνώθι σαυτόν» και «μηδέν άγαν». Μετά τον πρόναο ακολουθούσε ο σηκός, ο οποίος ήταν χωρισμένος σε δυο τμήματα. Στο ανατολικό υπήρχαν οι βωμοί του Ποσειδώνα και της Εστίας, αγάλματα του Δία και του Απόλλωνα, καθώς και ο σιδερένιος θρόνος, όπου καθόταν ο ποιητής Πίνδαρος και έψελνε ύμνους προς τιμήν του Απόλλωνα, όταν ερχόταν στους Δελφούς.

Στο δυτικό τμήμα υπήρχε το μαντικό  άδυτο, ο χώρος που προοριζόταν για τη χρησμοδοσία. Εδώ,  σήμφωνα με κάποιες πληροφορίες,  υπήρχε ένα χάσμα, απ’ όπου έβγαιναν οι αναθυμιάσεις, οι οποίες έδιναν στην Πυθία τις μαντικές της ιδιότητες.Υπήρχε επίσης χρυσό άγαλμα του Απόλλωνα και ο ιερός ομφαλός. Η Πυθία χρησμοδοτούσε πάνω σ’ένα ψηλό μαντικό τρίποδα.

Για πολλούς αιώνες η φωνή των Δελφών ήταν η απόλυτα οδηγήτρια δύναμη για τους έλληνες. Απλοί άνθρωποι, ηγέτες, απεσταλμένοι πόλεων  επισκέπτονταν το Ιερό , για να λάβουν απάντηση και οδηγίες για το μέλλον και το πεπρωμένο τους. Οι ερωτήσεις μπορεί να αφορούσαν  απλά θέματα, προσωπικά, όπως ο γάμος, ταξίδια,  επαγγελματικά ζητήματα αλλά και  πολύ σημαντικά θέματα, όπως ο αποικισμός, η έκβαση πολεμων, η σύναψη είρήνης και άλλα. Οι απαντήσεις μερικές φορές ήταν σκόπιμα ασαφείς, διφορούμενες ή και μεροληπτικές.Οι πιστοί, όμως, έχοντας βαθιά πεποίθηση ότι δεν μπορούν να καταλάβουν εύκολα τη βούληση των θεών –  θεοί είναι αυτοί, δεν είναι δυνατόν οι απαντήσεις τους να μοιάζουν μ’ αυτές των κοινών θνητών, σίγουρα θα μοιάζουν με γρίφους!!! –   δεν αμφέβαλλαν για την αλήθεια των χρησμών κι έτσι το κύρος του μαντείου διατηρήθηκε ακλόνητο σε όλη την αρχαιότητα.

Λίγο πιο πάνω από το Ιερό του Απόλλωνα βρίσκεται το Θέατρο των Δελφών, ένα από τα καλύτερα διατηρημένα σ’ όλητην Ελλάδα. Κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.χ, τη σημερινή του όμως μορφή την απέκτησε στα ρωμαϊκά χρόνια. Αποτελείται από 3 μέρη: Τη σκηνή, την ορχήστρα και το κοίλον. Η χωρητικότητά του ήταν 5.000 ατόμων.Εδώ, εκτός από δραματικές παραστάσεις, γίνονταν και μουσικοί αγώνες.

Από το θέατρο , καθώς αυτό  βρίσκεται σε κάποιος υψος, έχετε τη δυνατότητα να παρατηρήσετε όλο το χώρο του Ιερού του Απόλλωνα, αλλά και να θαυμάσετε το εκπληκτικό τοπίο, τριγύρω  – ήξερε τι έκανε ο Απόλλωνας, όταν διάλεγε αυτό το χώρο για ιερό του.

Από την αριστερή πάροδο του θεάτρου ένα μονοπάτι προς τα βορειοδυτικά οδηγεί στο Στάδιο των Δελφών. Ο δρόμος είναι ανηφορικός, θέλει λίγη προσπάθεια για να ανεβείς, αλλά εδώ που φτάσαμε δε γίνεται να μη θαυμάσουμε και το Στάδιο. Άλλωστε μας αποζημιώνει και η πανοραμική θέα που μας συντροφεύει στην ανάβαση. Απολαύστε την και ξεχάστε το λαχάνιασμα. Αρχικά το Στάδιο ήταν πολύ απλό με ξύλινα καθίσματα. Η σημερινή του μορφή είναι αυτή που του έδωσε ο Ηρώδης ο Αττικός, ο οποίος κατασκεύασε λίθινα καθίσματα από ασβεστόλιθο Παρνασσού. Υπολογίζεται πως μπορούσε να χωρέσει 7.000 θεατές. Εδώ από τον 5ο αιώνα και μετά γίνονταν τα γυμνικά (αθλητικά) αγωνίσματα της μεγάλης πανελλήνιας γιορτής των Πυθίων.

Ο ναός του Απόλλωνα, το θέατρο και το Στάδιο συνθέτουν αυτό το θαυμαστό μνημείο που απλώνεται ανάμεσα στις Φαιδριάδες και στις ορθοπλαγιές του Παρνασσού.

Η περιήγησή σας στο χώρο πρέπει να τελειώσει με μια επίσκεψη στο Αρχαιολογικό μουσείο των Δελφών. Εκεί εκτίθενται μυκηναϊκά ειδώλια, ευρήματα και μνημεία του ιερού αλλά και ρωμαϊκά γλυπτά και μικροτεχνήματα.

Είναι πραγματικά θαυμαστός όλος ετούτος ο χώρος των Δελφών,από το Ιερό της Προναίας Αθηνάς ως το θέατρο και το Στάδιο. Ανακαλεί στο μυαλό του επισκέπτη μνήμες από έναν ολόκληρο κόσμο: λατρεία, λαμπρές γιορτές, αγώνες, η αιώνια αγωνία και  ο φόβος του ανθρώπου για το μέλλον του, αλλά και αντιζηλίες πόλεων, πόλεμοι,νίκες, ήττες. Γεγονότα θαυμαστά αλλά και διπλωματικές σκοπιμότητες και μικρότητες, γιατί έτσι είναι η φύση του ανθρώπου, ικανή για τα μεγάλα αλλά και για τα πιο ταπεινά.

Όλα αυτά όμως αποτελούν κομμάτι της παράδοσής μας, κομμάτι της ελληνικής ψυχής και σαν τέτοιο, νομίζω, ότι έχουμε το χρεός πρώτα απ’ όλα να το γνωρίσουμε, να το νιώσουμε και να το διατηρήσουμε. Γι’ αυτό, όταν επισκεπτόμαστε τον αρχαιολογικό αυτό χώρο, χρειάζεται μια πίστη σ’ αυτά τα αρχαία σημάδια, όπως λέει ο μεγάλος μας ποιητής, ο Σεφέρης, η πίστη πως έχουν δική τους ψυχή. Τότε θα μπορέσει ο επισκέπτης -προσκυνητής να πιάσει ένα διάλογο με αυτά, όχι μέσα σε τουριστικά πλήθη ποικιλότροπα αναστατωμένα, αλλά μόνος, καθρεφτίζοντας την ψυχή του στην ψυχή αυτών των μαρμάρων, αφουγκραζόμενος τη φωνή τους.

Τότε θα νιώσει το μεγαλείο όλης αυτής της δημιουργίας και θα αισθανθεί αληθινή συγκίνηση. Και πιστεύω ότι έχει απόλυτη ανάγκη να νιώθει τέτοιες συγκινήσεις ο σύγχρονος άνθρωπος του ορθολογισμού και της τεχνολογίας.

Μετά από την περιήγησή μας στον αρχαιολογικό χώρο, καλό είναι να περπατήσουμε λίγο και στο χωριό, που έχει αναπτυχθεί εκεί. Ο κεντρικός δρόμος είναι γεμάτος από – τι άλλο; – ξενοδοχεία και καταστήματα με τουριστικά είδη, είδη λαϊκής τέχνης, γιατί το χωριό είναι ένας τυπικός τουριστικός προορισμός, άλλωστε ο τουρισμός είναι από τις βασικές πηγές εσόδων για τον ντόπιο πληθυσμό. Μπορείτε να αγοράσετε κάποιο αναμνηστικό και στη συνέχεια να απολαύσετε ένα καφεδάκι σε μια από τις πολλές καφετέριες που υπάρχουν στον κεντρικό δρόμο και οι οποίες, επιπλέον έχουν πανοραμική θέα.

Αφού ξεκουραστείτε, περπατήστε λίγο στα στενά ανηφορικά δρομάκια, θαυμάστε κάποια ομορφα παραδοσιακά σπίτια και στη συνέχεια επισκεφτείτε το Ευρωπαϊκό πολιτιστικό κέντρο Δελφών. Είναι ο σύγχρονος εκφραστής των Δελφών και διοργανώνει πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις το καλοκαίρι.Διαθέτει επίσης ένα υπαίθριο πάρκο γλυπτών. Τα περισσότερα έχουν ως θέμα τον όμφαλό της γης, αλλά υπάρχουν και έργα που έχουν δωρίσει διάφοροι καλλιτέχνες.

Μην ξεχάσετε βέβαια να επισκεφτείτε το νεοκλασικό κτίριο, όπου έζησε ο Άγγελος Σικελιανός και η αμερικανίδα σύζυγός του Εύα Πάλμερ. Στενά δεμένοι με τον τόπο αυτό, αφού ο ποιητής ήταν ο εμπνευστής της Δελφικής Ιδέας και η σύζυγος του μοιράστηκε μαζί του το όραμά του αυτό. Στόχος του ήταν η αναβίωση της αίγλης του ιερού αυτού τόπου με τη δημιουργία μιας πνευματικής κοινωνίας από ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων και με την ίδρυση πανεπιστημίου με έδρα τους Δελφούς. Το μέσο για την προώθηση της Δελφικής Ιδέας ήταν η διοργάνωση γιορτών, με θεατρικές παραστάσεις και αγώνες, όπως γινόταν κατά την αρχαιότητα.

Η πνευματική αυτή κίνηση δεν είχε την απήχηση που περίμενε ο ποιητής, αλλά το όραμά του συνεχίζει και σήμερα να συγκινεί κάθε πνευματικό άνθρωπο. Για το λόγο αυτό η περιήγησή μας στο χώρο των Δελφών ας τελειώσει με μια επίσκεψη στο σπίτι του, τιμώντας μ’ αυτό τον τρόπο τον ποιητή, τον άνθρωπο, τον ευαίσθητο διανοούμενο.

kalamd