//Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΑΛΑΞΙΔΙΟΥ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΑΛΑΞΙΔΙΟΥ

Το ιστορικό Γαλαξίδι χαρακτηρίζεται σαν αρχοντικό, γραφικό, περήφανο και καμαρώνει δυτικά του Κρισαίου Κόλπου με 1400 κατοίκους κτισμένο στη θέση της αρχαίας πόλης Οιάνθεια.
Η ναυτική πολιτεία που σέρνει πίσω της 4.000 χρόνων ιστορική διαδρομή με κορύφωση στον αγώνα του ΄21, γνώρισε κατά καιρούς πολλές επιδρομές κατακτητών (Σλάβους, Φράγκους,  Καταλανούς,  Ιππότες της Ρόδου, Τούρκους,  Πειρατές) αλλά άντεξε στο χρόνο και σήμερα είναι ένα από τα καλύτερα θέρετρα της Ελλάδας. Τα ιστιοφόρα του πριν την ατμοπλοΐα, έσκιζαν τις θάλασσες. Ήταν η πρώτη ναυτική δύναμη.

Κατά την περίοδο της αρχαιότητας, η περιοχή του Γαλαξιδίου κατοικήθηκε από τους Οζολούς  Λοκρούς τον 8ο αιώνα π.χ. Στην συγκεκριμένη θέση υπήρχε η αρχαία πόλη Χάλαιον.

Βυζαντινή Εποχή – Φραγκοκρατία
Βασική πηγή της ιστορίας του Γαλαξιδίου κατά τη Βυζαντινή περίοδο μέχρι τον 17ο αιώνα αποτελεί το xρονικό του Γαλαξιδίου που γράφτηκε το 1703 από ιερομόναχο το οποίο και βρέθηκε στη Βασιλική Μονή του Σωτήρος το 1847 και δημοσιεύτηκε τον επόμενο χρόνο από τον Γαλαξιδιώτη μεσαιωνοδίφη Κωνσταντίνο Σάθα με εκτενή σχόλια.

Σύμφωνα με την παραπάνω πηγή που φέρεται ιδιαίτερα αξιόπιστη μετά από διασταυρώσεις με άλλες πηγές τον 8ο αιώνα εμφανίζεται, μετά από αιώνες απουσίας, ένα μικρό χωριό, αυτή τη φορά με την ονομασία Γαλαξίδι. Μέχρι τον 10ο αιώνα το Γαλαξίδι είχε καταφέρει σε σημαντικό βαθμό να αναπτύξει την ναυτιλία του. Δυστυχώς η ανάπτυξη της πόλης δεν διήρκεσε πολύ αφού κατά την περίοδο της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ρωμανού το Γαλαξίδι κυριεύτηκε δύο φορές, με δραματικές συνέπειες για τους κατοίκους, από τους Βούλγαρους. Οι συμφορές για την πόλη του Γαλαξιδίου δεν τελειώνουν εδώ. Το 1054 μια επιδημία αφάνισε πολλούς κατοίκους, ενώ το 1064 μια επιδρομή των Ούζων είχε ως αποτέλεσμα την βίαιη εκδίωξη τους από την πόλη για δύο ολόκληρα χρόνια. Το 1147 το Γαλαξίδι λεηλατήθηκε για ακόμη μια φορά, οπότε το σύνολο των κατοίκων εγκατέλειψε οριστικά την πόλη.

Κατά τον 12ο αιώνα το Γαλαξίδι υπάγονταν στο Δεσποτάτο της Ηπείρου και πολύ πιθανόν στον Λέοντα Σγουρό του Ναυπλίου. Εκείνη την εποχή πολλές οικογένειες ευγενών έφυγαν από την Κωνσταντινούπολη και εγκαταστάθηκαν στο Γαλαξίδι.  όπως οι οικογένειες Λογοθέτη, Καβάσιλα, Κατζούλη και Μπεσίρη. Η περίοδος αυτή διακρίνεται από μία γοργή ανάπτυξη στην ναυτιλία. Οι Γαλαξιδιώτες με την υποστήριξη του αυθέντη Θεοδώρου και του δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β’ ανέπτυξαν εμπορικές σχέσεις με άλλες περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μετά τον θάνατο το 1273 του Ιωάννη Παλαιολόγου, δεσπότη της Ηπείρου, παρατηρήθηκε χαλαρότητα ως προς την συνοχή του Δεσποτάτου. Επί Ανδρονίκου Γ’ Παλαιολόγου, το Γαλαξίδι βρίσκεται κάτω από την εξουσία του Δουκάτου των Αθηνών. Η Βυζαντινή εποχή κλείνει οριστικά το 1446, όταν το Γαλαξίδι και τα Σάλωνα (Άμφισσα) περιέρχονται στους Οθωμανούς.

 Τουρκοκρατία
 H εποχή της Τουρκοκρατίας άρχισε το 1446. Το 1494 μεταφέρθηκε η έδρα του Μπέη από τα Σάλωνα, όπου επί Φραγκοκρατίας σε τακτά χρονικά διαστήματα γίνονταν συνεδριάσεις μεταξύ των Φράγκων αρχόντων και των εγχώριων ευγενών Κεφαλάδων, στο Γαλαξίδι. Πρώτος Μπέης που διορίστηκε ήταν ο Χατζή-Μπαμπάς. Τελικά το 1502, ύστερα από εντολή της Υψηλής Πύλης, η έδρα επανήλθε στα Σάλωνα. Το 1655 τον Κορινθιακό και Πατραϊκό κόλπο λυμαινόταν ο Ντουρατζίμπεης, ο οποίος ήρθε σε σύγκρουση με τους Γαλαξιδιώτες για ασήμαντη αφορμή. Η ναυμαχία που ακολούθησε κατέληξε στην συντριβή του Ντουρατζίμπεη, ο οποίος όμως ορκίστηκε να πάρει εκδίκηση. Το Πάσχα του ίδιου χρόνου επιτέθηκε αιφνιδιαστικά και κυρίευσε το Γαλαξίδι. Αυτή η συμφορά είχε ως αποτέλεσμα την φυγή των κατοίκων του Γαλαξιδίου στα βουνά και συγκεκριμένα στα Πεντεόρια. Επέστρεψαν στο ερειπωμένο Γαλαξίδι μόνο μετά τον θάνατο του Ντουρατζίμπεη το 1669.

Η νέα ανοδική πορεία της ναυτιλίας ξεκίνησε την περίοδο 1720-1730, δηλαδή μετά την συνθήκη του Πασάροβιτς (1718) βάσει της οποίας οι Τούρκοι ήταν υποχρεωμένοι να επιτρέπουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ιόνιο και στον Κορινθιακό κόλπο. Το 1774, μετά την Συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή, τα περισσότερα Γαλαξιδιώτικα πλοία σήκωσαν Ρώσικη σημαία. Μία μεγάλη μορφή του αγώνα της Ανεξαρτησίας διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στην ανάπτυξη της ναυτιλίας, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος που είχε συγκεντρώσει τη διακίνηση του εμπορίου της Πελοποννήσου και όλης της Δυτικής Ελλάδας. Για να απελευθερωθεί από την εξάρτηση από το Μεσολογγίτικο ναυτικό άρχισε την ναυπήγηση πλοίων στο Γαλαξίδι. Το 1803 ο Γαλαξιδιώτικος στόλος αριθμούσε  50 πλοία. Οι συνηθέστεροι προορισμοί των Γαλαξιδιώτικων πλοίων ήταν η Μασσαλία, η Κωνσταντινούπολη και διάφορα άλλα λιμάνια της Ισπανίας και της Ιταλίας.

Επανάσταση του 1821
Αξιόλογο ναυτικό κέντρο γνώρισε την εκδικητική μανία των Τουρκοαιγυπτίων που το παρέδωσαν στις φλόγες, όταν το ανακατέλαβαν  στις 23 Σεπτεμβρίου 1821

Οι πρώτες διαβουλεύσεις για την έναρξη της Επανάστασης στο Γαλαξίδι είχαν ξεκινήσει από τις αρχές Μαρτίου, ύστερα από πρωτοβουλία του Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου. Σε αυτή πήραν μέρος, ο επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Πανουργιάς, ο Γιάννης Γκούρας και οι πρόκριτοι της περιοχής. Στις 26 Μαρτίου σώμα 300 ανδρών αναχώρησε για την Άμφισσα. Αξίζει να σημειωθεί, ότι ήταν η πρώτη πόλη της Στερεάς Ελλάδας που ύψωσε την σημαία της Επανάστασης. Οι πλοίαρχοι και οι έμποροι προσέφεραν τα πλοία τους, ενώ πολλοί Γαλαξιδιώτες αγωνιστές έσπευσαν στο Χάνι της Γραβιάς.  Μάλιστα για να ενισχύσουν περισσότερο την επανάσταση εξέδωσαν ένα είδος εφημερίδας, την πρώτη της επανάστασης, η οποία αργότερα ονομάστηκε ψευτοεφημερίδα λόγω των υπερβολών της. Η προσφορά και η θυσία των Γαλαξιδιωτών στον Αγώνα του 21 επιμαρτυρείται από πλήθος εγγράφων μαρτυριών, όπως: Ο Αιγύπτιος ναύαρχος Ισμαήλ Γιβραλτάρ μπαίνει μαζί με τους Αλγερινούς στον Κορινθιακό. Χαλάνε και το Γαλαξίδι. Άλλα από τα καράβια του καίνε κι άλλα τα αιχμαλωτίζουν.
Κατά την Επανάσταση του 1821 η ναυτική δύναμη του Γαλαξιδιού προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες. Όπως γράφει ο Πουκεβίλ,  το Γαλαξίδι είχε 50 πλοία το 1813 με πλήρωμα 1.100 ναύτες.

Από την εποχή της Τουρκοκρατίας ήδη οι Γαλαξιδιώτες είχαν αρχίσει να ασχολούνται με μεγάλη επιτυχία στη ναυτιλία. Ως χρονική αφετηρία της ναυτιλιακής ανάπτυξης μπορεί να αναφερθεί το 1774 με τη Συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή που εξασφάλιζε την ελεύθερη πλεύση των πλοίων με σημαία Ρώσικη και την ελεύθερη άσκηση του εμπορίου σε όλες τις ακτές και τα λιμάνια της Τουρκίας συμπεριλαμβανομένης και της Κωνσταντινούπολης. Σημαντικό ρόλο, όπως προαναφέρθηκε, διαδραμάτισε ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος.

Κατά τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν πια τα ιστιοφόρα πλοία είχαν αντικατασταθεί οριστικά από τα ατμόπλοια άρχισε και η κάμψη. Κατάφεραν όμως τα γαλαξιδιώτικα πλοία να διατηρηθούν μέχρι την δεκαετία του 1930.Την παρακμή της ναυτιλίας ακολούθησε δημογραφικό πρόβλημα το οποίο παρουσιάστηκε σχεδόν αμέσως.