//Η ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ

Η ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ

Είναι το μέρος όπου η βιενέζικη τέχνη και κουλτούρα αντλεί ενέργεια, συναντιέται και βγαίνει προς τα έξω : η μουσειακή συνοικία (Museumquartier) της Βιέννης. Μέσα σε δέκα χρόνια κατάφερε να μετατραπεί στο μοντέρνο σύμβολο της αυστριακής πρωτεύουσας, προσελκύοντας εκατομμύρια επισκέπτες, τουρίστες αλλά και τους ίδιους τους κατοικους της πόλης. – από τον Joseph Gepp

Ολόκληρη η Ευρώπη κλείνει το βράδυ τα μουσεία της – όμως στη μουσειακή συνοικία της Βιέννης τότε είναι που ξεκινάνε όλα. Χιλιάδες είναι αυτοί που επισκέπτονται το απόγευμα ή το βράδυ την καλλιτεχνική ζώνη της αυστριακής πρωτεύουσας. Τρώνε και πίνουν στις υπαίθριες μπιραρίες. Αράζουν στα πλακόστρωτα δάπεδα και στις σκάλες. Απολαμβάνουν τους υπαίθριους πάγκους και τα καθίσματα, τα οποία σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν αποκλειστικά για το μέρος αυτό. Συζητάνε και διασκεδάζουν. Παίζουν χαρτιά, ανοίγουν μπουκάλια κρασί και ακούν μουσική από τα κινητά τους. Πρόκειται κυρίως για νέους ανθρώπους, που έρχονται εκεί, Βιεννέζους καθώς και τουρίστες. Πολλοί από αυτούς θα συνεχίσουν αργότερα το βράδυ σε κάποια πάμπ και σε κλαμπ της πόλης. Άλλοι πάλι θα μείνουν απλά εκεί. Σε ένα μέρος το οποίο υπάρχει εκεί για τον πολιτισμό αλλα και για τον ελέυθερο χρόνο, για τη διασκέδαση, χωρίς ιδιαίτερες προσδοκίες και απαιτήσεις.

Πριν από 11 χρόνια, η Βιέννη απέκτησε ένα αξιοθέατο, το οποίο σε σύντομο χρονικό διάστημα μετατράπηκε σε σύμβολο της πόλης. Μέρος πολιτισμού, σημείο συνάντησης και μέρος εξόδου : Για πολλούς τουρίστες το MQ, όπως αποκαλούν εν συντομία οι Βιεννέζοι το Museumquartier, αποτελεί σημαντικό σταθμό στο ταξίδι τους στη Βιέννη, ανάμεσα στα διάσημα Stephansdom (ο καθεδρικός ναός Stephan) και στο παλάτι Schönbrunn. Σε μια επιφάνεια 60.000 τμ αναμιγνύονται μπαρόκ κτίρια 300 ετών με κτίρια μεταμοντέρνας αρχιτεκτονικής από ασβεστόλιθο και βασάλτη. Μέσα φιλοξενούνται όλοι οι τομείς της τέχνης και του πολιτισμού : από κέντρα αρχιτεκτονικής και αίθουσες μοντέρνου χορού, από παιδικά μουσεία και προγράμματα γύρω από τα μαθηματικά, από πίνακες του εξπρεσσιονιστή ζωγράφου Egon Schiele μέχρι και εκέινους (τους πίνακες) του καλλιτέχνη της ποπ κουλτούρας Andy Warhol.

Παρά τα συνεχή προγράμματα και τις εκθέσεις, μόνο οι μισοί από τους 3,8 εκατ. επισκέπτες το χρόνο έρχονται για τις εκδηλώσεις και τα μουσεία – οι υπόλοιποι απλά θέλουν να περάσουν εκεί τον ελέυθερο τους χρόνο. «Εδώ μπορώ να διαβάσω με την ησυχία μου», εξηγεί για παράδειγμα ένας επισκέπτης από το Λουξεμβούργο, ο οποίο απολαμβάνει τον ήλιο διαβάζοντας ένα βιβλίο σχετικά με το Twitter και το Facebook. Δίπλα του τρώει παγωτό μια Γερμανίδα, η οποία ζει και εργάζεται στη Βιέννη. «Απλά κάνω το διάλειμμα μου» , λέει. «Σε λίγο πρέπει να επιστρέψω στο γραφείο».
«Οι επισκέπτες πρέπει απλά να απολαμβάνουν το γεγονός ότι είναι εδώ», εξηγεί η Irene Preissler, υπέυθυνη Τύπου της πολιτιστικής συνοικίας. «Και όταν θέλουν να επισκεφτούν και ένα μουσείο, ακόμα καλύτερα».

Στην περιφέρεια μιας ζωντανής πόλης πρέπει να γεννιέται και το ενδιαφέρον για τον πολιτισμό – η ιδέα δουλεύει, αν και παλιότερα ο χώρος αυτός δεν είχε καμία σχέση με την τέχνη και τον πολιτισμό.


Εκεί όπου τώρα ο κόσμος απολαμβάνει έναν Πικάσο ή ένα πικνίκ, παλιότερα αποτελούσε η περιοχή χώρο στέγασης των αλόγων της αυστριακής δυναστείας των Habsburg (1526-1804). Το έτος 1713, ο αυτοκράτορας έδωσε την εντολή στον μπαρόκ αρχιτέκτονα Johann Bernhard Fischer από το Erlach, να χτίστει τον μεγαλύτερο και πολυτελέστερο στάβλο. Τόσο μεγάλο όσο μεγάλη είναι και η παράδοση της ιππασίας στην αυστριακή πρωτεύουσα – εδώ και περισσότερο από 400 χρόνια στη Βιέννη λειτουργεί η διάσημη ισπανική σχολή ιππασίας, όπου οι οικογένειες των αυστριακών μονάρχων μάθαιναν να ιππεύουν. Λόγω της παράδοσης αυτής έχουν διατηρηθεί τα πέτρινα κεφάλια αλόγων, τα οποία κοσμούν την είσοδο της μουσειακής συνοικίας. Με το τέλος της μοναρχίας το 1918, ήρθε και το τέλος της παράδοσης αυτής : οι στάβλοι έμειναν αδειανοί και αχρησιμοποίητοι.

Για δεκαετίες είχε μείνει αδιευκρίνηστο το τι θα μπορούσε να γίνει με την μεγάλη αυτή έκταση. Κατά τη δεκαετία του 80, δημιουργήθηκε η ιδέα μιας πολιτιστικής συνοικίας. Είκοσι χρόνια μετά ήταν όλα έτοιμα : η περιοχή συμπληρώθηκε με μοντέρνα κτίρια και τον Ιούνιο του 2001 η μουσειακή συνοικία άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες της στον κόσμο. Συχνά δεν υπάρχει πιο ζωντανό και δυναμικό μέρος στη Βιέννη από αυτό. «Το MQ μετατράπηκε στο σαλόνι της πόλης», λέει η Preissler. Εν τω μεταξύ, και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις σκέφτονται, πώς μπορούν να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Βιέννης. Όπως το Βερολίνο με το Μουσειακό Νησί (Museuminsel), όπου επιδιώκει να προσφερεί μια ενδιφέρουσα και ελκυστική περιοχή, συνδυάζοντας τέχνη και διασκέδαση. Η ουσιαστική ιδέα είναι ότι οι πόλεις δεν χρειάζονται μόνο διάσημα εκθέματα στα μουσεία για να προσελκύσουν επισκέπτες, αλλά και ένα ελκυστικό περιβάλλον στη γύρω περιοχή.
Αλλά ποιο είναι ακριβώς το μυστικό της επιτυχίας της μουσειακής συνοικίας; «Έχει εξασφαλίσει έναν μεγάλο ελέυθερο και ευέλικτο χώρο, στη μέση του πυκνοδομημένου κέντρου της Βιέννης», τονίζει η Judith Eiblmayr. Η αρχιτεκτόνισσα από τη Βιέννη έχει γράψει πολλά βιβλία γύρω από το θέμα το πόσο ελκυστικές μπορούν να γίνουν διάφορες περιοχές των πόλεων. «Δύο είναι οι παράγοντες που κάνουν το MQ ενδιαφέρον». Το ένα είναι ότι στην περιοχή υπάρχουν κτίρια μπαρόκ αρχιτεκτονικής. «Αυτό δημιουργεί μια ειδική ξεχωριστή περιοχή, ένα φυσικό όριο με την υπόλοιπη πόλη». Το δεύτερο είναι ότι «κανείς δεν επιβάλει στους επισκέπτες, το πώς θα χρησιμοποιήσουν την περιοχή και πως θα κινηθούν σε αυτή». Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να πάει στα μουσεία ή στις υπάιθριες μπυραρίες. «Υπάρχουν μέρη όπου ο καθένας μπορεί να κάνει ό’τι θέλει. Αυτό μπορεί να ενεργοποιήσει τη φαντασία του επισκέπτη». Σαν μια παιδική χαρά της πόλης.

Μερικές βέβαια φορές πρέπει και να προστατεύεται ο ελέυθερος αυτός χώρος από τις υπερβολές. Πριν από 3 χρόνια, ανάγκαστηκαν να απαγορεύσουν στους επισκέπτες να φέρνουν αλκοόλ. Ο λόγος ήταν «μερικά περιστατικά υπερβολικής μέθης στην περιοχή», δηλώνει η Preissler. Το αποτέλεσμα ήταν μια μεγάλη διαμαρτυρία, η οποία οργανώθηκε μέσω Internet και οδήγησε στην άρση της απαγόρευσης. Το επεισόδιο αυτό δείχνει το πόσο σημαντικό είναι πλέον το MQ για τους Βιεννέζους. Αποτελεί πλέον κομμάτι της ταυτότητας της πόλης. Κατά την Eiblmayr, «εάν η απαγόρευση αυτή είχε παραμείνει και δεν είχε αρθεί, το MQ δεν θα ήταν τόσο ζωντανό και διαδραστικό, όπως το ξέρουμε σήμερα». Έτσι έρχονται κάθε χρόνο όλο και περισσότεροι επισκεπτές – και η περιοχή αυτή θα είναι πάντα ένα σημάδι ότι η εικόνα της Βιέννης έχει αλλάξει. Πάντα η πόλη προσέλκυε τους επισκέπτες λόγω της αυτοκρατορικής της αρχιτεκτονικής αλλά και της κλασσικής μουσικής. «Αλλά θέλουμε να δείξουμε ότι εδώ υπάρχουν πολλά περισσότερα από την Σίσσυ και τον Μότσαρτ», λέει η Vera Schweder από το Wien Tourismus. «Οι τουρίστες πρέπει να γνωρίσουν και την πιο μοντέρνα πλευρά της πόλης, νέους καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες και σχεδιαστές. Γιαυτό είναι το MQ σημαντικό, καθώς συνδέει το παλιό με το νέο. Εδώ οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν τους κλασσικούς πίνακες του Gustav Klimt, ή να απολαύσουν στην αυλή έναν DJ ή να ακούσουν έναν συγγραφέα να διαβάζει βιβλία μοντέρνας λογοτεχνίας στο κοινό.

Για το λόγο αυτό ψάχνουν οι επισκέπτες, όποτε αυτό είναι φυσικά εφικτό, μια θέση σε κάποιο Enzo. Έτσι ονομάζονται τα υπαίθρια έπιπλα από πλαστικό, τα οποία επιτρέπεται ο καθένας να τα χρησιμοποιήσει. Τα σχεδιαστικά κομμάτια τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν με διάφορους τρόπους – το χειμώνα για παράδειγμα τοποθετούνται με τέτοιο τρόπο, ώστε να σχηματιζουν μικρά Ιγκλού.

Τα Enzo μετατράπηκαν γρήγορα σε σύμβολο του MQ και έγιναν τόσο γνωστά, που χρησιμοποιήθηκαν και στη διαφημιστική καμπάνια της Βιέννης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Έτσι έμειναν τα Enzo για κάποιο χρονικό διάστημα μπροστά στο Prado της Μαδρίτης ή μπροστά στο επιστημονικό κέντρο Copernicus στη Βαρσοβία.
Ένα μεσημέρι, μερικά ζευγάρια ισπανών τουριστών άδραξαν την ευκαιρία να κάτσουν σε ένα από τα Enzo και να χαλαρώσουν. Ένας από αυτούς κοιτάει το πήγαινέλα στον υπάιθριο χώρο και λέει αστειευόμενος : « Εδώ είναι σαν το Bottellόn!». Bottellόn ονομάζεται η παράδοση των νεαρών ισπανών να μαζεύονται σε υπάιθριους δημόσιους χώρους και να διασκεδάζουν μεταξύ τους.

Εκείνη τη στιγμή βγαίνει από το Μουσείο Leopold ένα γκρουπ ρώσων τουριστών, το οποίο είχε επισκεφτεί την έκθεση με τους πίνακες του Klimt. Στη συνέχεια πάνε προς το βιβλιοπωλείο κοντά στην κεντρική είσοδο και ξεφυλίζουν διάφορα βιβλία σχετικά με την τέχνη και την αρχιτεκτονική.
Ταυτόχρονα κάθονται μερικοί Βιεννέζοι στο MQ Daily, ένα τοπικο εστιατόριο του MQ, και απολαμβάνουν τα τοπικά εδέσματα από την νότια αυστρία. Πιο πριν είχαν επισκεφτεί το μουσείο αρχιτεκτονικής. Το μουσείο φιλοξενεί πάντοτε ενδιαφέρουσες και διάσημες εκθέσεις, όπως για παράδειγμα η έκθεση φωτογραφιών μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην πρώην Σοβιετική Ένωση.
Στην μουσειακή συνοικία ο επισκέπτης μπορεί να κάνει πραγματικά ό’τι τραβάει η όρεξη του. Και το βράδυ δεν ακούγεται σε κανένα μεγάφωνο η προτροπή να κατευθυνθούν οι επισκέπτες σιγά σιγά προς την έξοδο.

Όλα όσα υπάρχουν στο MQ

Το πιο γνωστό και με τους πρισσότερους επισκέπτες μουσείο στη συνοικία είναι το μουσείο Leopold. Το κτίριο με τη φυσική πέτρα στην πρόσοψη του είναι γνωστό κυρίως για τα έργα του Gustav Klimt και του Egon Schiele. Απέναντι, σε ένα χαρακτηριστικό κτίριο από μαγματικό πέτρωμα, βρίσκεται το Mumok – το όνομα εν συντομία για το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης – του ιδρύματος Ludwig της Βιέννης. Εκεί εκτίθονται πίνακες του Πικάσο, του Joseph Beuys και άλλων καλλιτεχνών του Βιεννέζικου Ακτιβισμού (Ως Βιεννέζικος Ακτιβισμός ονομάζεται μια ομάδα Βιεννέζων καλλιτεχνών που κατά τη δεκαετία του ’60 και του ’70, πήραν την ιδέα του Αμερικάνικου Happening και την τέχνη του Fluxus και τη μετέφεραν στη βιέννη με έναν πιο προκλητικό τρόπο.) Επίσης η αίθουσα Τέχνης της Βιέννης οργανώνει εναλλασσόμενες εκθέσεις μοντέρνας (καθημερινής) τέχνης. Κατάλληλο μέρος γιαυτούς που ενδιαφέρονται για την αρχιτεκτονική είναι η Αυλή 7. Οι φίλοι του χορού μπορούν να πάνε στην συνοικία του χορού., πίσω από το μουσείο Leopold, η οποία προσφέρει χορευτικά σόου, καθώς και μαθήματα χορού. Για οικογένειες με παιδιά, το παιδικό μουσείο Zoom είναι αρκετά ενδιαφέρον. Είναι κυρίως παιδιά ηλικίας 8 μηνών μέχρι 12 χρονών. Ακριβώς δίπλα στο MQ βρίσκεται το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, ένα από τα πιο σημαντικά μουσεία στην κατηγορία του. Απέναντι του βρίσκεται και το Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης, ένα από τα πιο διάσημα μουσεία στον κόσμο.

Η παραδοσιακή Βιέννη, η μοντέρνα Βιέννη

Και εκτός της μουσειακής συνοικίας μπορεί κανείς να βρεί στη Βιέννη μοντέρνα αξιοθέατα. Ένα από αυτά είναι τα Gasometer, τέσσερις πρώην δεξαμενές αερίου, η κάθε μια χωρητικότητας 90.000 m³, που χτίστηκαν για τη δημοτικές ανάγκες αερίου στη Βιέννη το 1896-1899. Χρησιμοποιήθηκαν από το 1899 – 1984 ως δεξαμενές αποθήκευσης αερίου. Μετά τη μετάβαση στο φυσικό αέριο μεταξύ 1969 και 1978, οι δεξαμενές έμειναν αχρησιμοποίητες και έκλεισαν. Διάσημοι αρχιτέκτονες μετέτρεψαν τις τεράστιες δεξαμενές από πλίνθους σε ένα εμπορικό κέντρο.

Γνωστό είναι επίσης και το Hundertwasserhaus, ένα συγκρότημα διαμερισμάτων που κατασκευάστηκε στα 1983-1986 από τον Αυστριακό ζωγράφο, γλύπτη και αρχιτέκτονα Friedensreich Hundertwasser σε συνεργασία με τους Josef Krawina και Peter Pelikan. Είναι ένα από τα πιο αξιόλογα και περισσότερο αναγνωρίσιμα έργα του. Βρίσκεται στη συμβολή των Οδών Loewengasse και Kegelgasse, στο τρίτο δημοτικό διαμέρισμα της Βιέννης και αποτελεί αρχιτεκτονικό ορόσημο της αυστριακής πρωτεύουσας.

Μοντέρνα τέχνη μπορεί κανείς να συναντήσει κοντά στο μουσείο Τέχνης της Βιέννης, το οποίο σχεδιαστηκε επίσης από τον Friedensreich Hundertwasser. Ακόμα πιο μοντέρνα είναι στην όχθη του Δούναβη, κοντά στη Γραμμή 1 του U-Bahn. Εκεί χτίζεται τον τελευταίο καιρό σύμφωναμε τα σχέδια του αρχιτέκτονα Dominique Perrault το υψηλότερο κτίριο της Αυστρίας, ύψους 220 μέτρων.

Αρκετά παραδοσιακά σε σύγκριση με τα υπόλοιπα είναι τα κτίρια του αποκαλούμενου Βιεννέζικου Μοντερνισμού ή της Βιεννέζικης μοντέρνας εποχής. Βιεννέζικος Μοντερνισμός είναι ένας όρος που περιγράφει την κουλτούρα της Βιέννης κατά την περίοδο μεταξύ 1890 και περίπου 1910. Αναφέρεται ειδικά στην ανάπτυξη του μοντερνισμού στην αυστριακή πρωτεύουσα και την επίδρασή της στις σφαίρες της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας, της μουσικής, τέχνης, του design και της αρχιτεκτονικής. Τα κτίρια αυτά χτίστηκαν πριν από 100 χρόνια, και παλιά υπήρχαν πολλές διαμαρτυρίες κατά της αρχιτεκτονικής αυτής. Τα πιο χαρακτηριστικά και γνωστά παραδείγματα είναι το Loos-Haus (Michaelerplatz 3) και το Secessiongebäude (Secession building) του Joseph Maria Olbrich στην Karlsplatz, του οποίου τον χαρακτηριστικό θόλο του τον αποκαλούσαν παλιότερα οι Βιεννέζοι «χρυσό λάχανο». Το Secessiongebäude χτίστηκε το 1897-98 και λειτούργησε ως εκθεσιακός χώρος για τη σύγχρονη τέχνη, λειτουργία την οποία εξυπηρετεί μέχρι και σήμερα. Εκεί μπορούν σήμερα οι επισκέπτες να θαυμάσουν τον περιμετρικό πίνακα (ζωοφόρο) «Beethovenfries» του Gustav Klimt.
Secessiongebäude

Η άλλη πλευρά της πόλης

Παγκοσμίως γνωστά είναι τα μεγαλειώδη κτίρια στη Ringstrasse, η οποία οδηγεί στο κέντρο της Βιέννης. Λιγότερο γνωστός είναι ένας αντίστοιχος δρόμος ο οποίος διέρχεται δίπλα από την μουσειακή συνοικία και είναι παράλληλη εξωτερικα της Ringstrasse : η Zweierlinie (Δεύτερη γραμμη). Το όνομα αυτό δεν υπάρχει σε κανένα χάρτη. Επίσημα η γραμμή αυτή αποτελείται από 4 δρόμους : την Landsgerichtstrasse, Auerspergstrasse, Museumsstrasse και Getreidemarkt. Οι Βιεννέζοι αποκαλούν ακόμα και σήμερα το δρόμο αυτό Zweierlinie, από τη παλιά γραμμή του τραμ που διέτρεχε την περιοχή, γραμμή η οποία δεν υπάρχει πια.
Η Zweierlinie έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Μπορεί κάποιος να πει ότι είναι η πίσω πλευρά της Ringstrasse. Καθώς τον 19ο αιώνα χτίστηκε ο δακτύλιος στη θέση των παλιών τειχών της πόλης, απέμεινε πολύς χώρος επιπλέον ελέυθερος. Στο χώρο αυτό σχεδιάστηκε και χτίστηκε η Zweierlinie και τα κτίρια της. Οι δύο πλευρές της ανήκουν σε τελέιως διαφορετικές εποχές η κάθεμια : Η πλευρά που βρίσκεται πιο κοντά στο κέντρο ανήκει στην εποχή της Ringstrasse – η απέναντι πλευρά είναι μερικούς αιώνες μεγαλύτερη, καθότι από εκεί ξεκινούσαν παλιά τα προάστια της Βιέννης.
Κατά μήκος της Zweierlinie βρίσκονται τοποθετημένα λιγότερο γνωστά αλλά αρκετά ενδιαφέροντα κτίρια, όπως το κτίριο Συνδέσμου Μουσικών- Musikverein (Musikvereinsplatz 1), το θέατρο Volkstheater (Neustiftgasse 1), η Ακαδημία Εικαστικών Τεχνων – Akademie der Bildenden Kunste (Schillerplatz 3) και φυσικά η Μουσειακή Συνοικία. Εκεί ανάμεσα μπορεί κανείς να βρει και μερικά παλιά παραδοσιακά βιεννέζικα καφενεία , όπως το Μουσείο Καφέ – Café Museum (Operngasse 7) και το Café Eiles (Josefstädter Straße 2).